ZABYTEK - PRZYWILEJ CZY PROBLEM?

Pomorska Fundacja NOTABENE - Ratujemy zabytki w Regionie Pomorza - Pomorskie dziedzictwo w Twoich rękach - Działamy dla obecnych i przyszłych pokoleń - poznaj nasze projekty. ZGŁOŚ ZABYTEK DO POMOCY!

Ochrona dziedzictwa kulturowego? Rewitalizacja budynków? Konserwacja zabytków? Sprzedaż lub zakup zabytku? Potrzebujesz pomocy? Napisz na adres e-mail: fundacja_NB@wp.pl

W ramach ochrony zabytkowych obiektów architektury wymagane jest przede wszystkim przywrócenie i zachowanie wyglądu istniejącego stanu architektonicznego pod opieką konserwatorską. 

Objęcie zabytku opieką konserwatorską to przywilej czy problem? Odpowiedź na to trudne pytanie zależy od celu przyświecającemu działaniom jego właściiela. Wydawałoby się, że każdy z nas zdaje sobie sprawę z tego, że ochrona dziedzictwa kulturowego jest naszą powinnością, a jednak... realia w wielu przypadkach przemawiają inaczej.

Jak pomóc zabytkom? Jesteś właścicielem lub dzierżawisz zabytek i nie wiesz jak można go wykorzystać lub przebudować? Zwróć się po zalecenia konserwatorskie do miejskiego knserwatora zabytków lub do wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków. 

Zalecenia konserwatorskie to pisemne instrukcje wydawane przez właściwy miejscowo wojewódzki urząd ochrony zabytków. Zalecenia konserwatorskie zawierają informację:

• jak korzystać z zabytku,
• jak należy zabezpieczyć i jak przeprowadzić prace konserwatorskie zabytku,
• jakich zmian w zabytku możesz dokonać.

Jak to zrobić? Szczegóły sprawdź tutaj: https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/ou176

Najważniejsze prawa i obowiązki posiadacza zabytkowej nieruchomości zostały uregulowane w ustawie Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1292).

W treści art. 5 powołanej wyżej ustawy wskazano, iż właściciel powinien zapewnić warunki do:

• naukowego badania i dokumentowania zabytku;
• prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku;
• zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie;
• korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości;
• popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury.

Wpis do Gminnej Ewidencji Zabytków następuje na podstawie zarządzenia (czyli aktu wewnętrznego) prezydenta, burmistrza lub wójta (zależnie od rodzaju gminy), więc jest aktem wewnętrznym władz gminy. Akt ten – jako że nie jest decyzją administracyjną – nie jest w ogóle doręczany zainteresowanym, w tym właścicielowi nieruchomości. Sam wpis do ewidencji nie nakłada na właściciela obiektu obowiązków związanych z konserwacją zabytku, skutkuje natomiast tym, że zarówno uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy (art. 53 ust. 3 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), jak i pozwolenia na budowę (art. 39 ust. 3 i 4 ustawy Prawo budowlane) wymagają uzgodnienia z właściwym konserwatorem zabytków.

Wojewódzki Rejestr Zabytków Wojewódzcy Konserwatorzy Zabytków prowadzą wojewódzką ewidencję zabytków nieruchomych  w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie danego województwa.

Podstawą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest posiadanie przez niego wartości historycznej, artystycznej i naukowej zdefiniowanej w art. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podstawą wyłączenia zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków jest utrata powyższych wartości.

Zabytki są budowlami, przy których prace nie mogą być mimowolną decyzją inwestora.

Obiekty zostają wpisane do ewidencji zabytków ze względu na swoje walory historyczne i architektoniczne, a obiekty zabytkowe pozostają pod ścisłą kontrolą konserwatora zabytków, bez zgody którego nawet najbardziej racjonalne prace renowacyjne czy modernizacyjne nie mogą zostać przeprowadzone. Z tego powodu uwarunkowane są one przygotowaniem dokumentacji obejmującej inwentaryzację budowlaną, badania konserwatorskie i program prac konserwatorskich lub restauratorskich danego obiektu.

1) Inwentaryzacja budowlana obejmuje następującą dokumentację:

a) opis i analiza stanu istniejącego (m.in. zastosowany materiał, technika i technologia, lokalizacja, parametry);

b)rzut działki w skali 1:500 z zaznaczeniem inwentaryzowanego budynku i naniesieniem elementów takich jak: schody, tarasy, śmietniki, inne elementy małej architektury, ogrodzenia, układem komunikacji wewnętrznej przedstawionym w nawiązaniu do istniejącej komunikacji zewnętrznej, przyłączami podziemnymi i naziemnymi i sąsiednią zabudową oraz układem sieci i instalacji uzbrojenia terenu;

c) Rysunki budowlane w skali 1:50:
-zwymiarowane rzuty wszystkich kondygnacji (z zaznaczonymi instalacjami oraz urządzeniami sanitarnymi),

-rzut dachu z naniesionymi elementami więźby, przewodami kominowymi oraz wentylacyjnymi oraz sposobem odwodnienia

-rzut więźby dachowej, 

-przekroje podłużne i poprzeczne z zaznaczonymi wysokościami charakterystycznych punktów (m. in. rzędnymi posadzek, podestów, klatek schodowych, tarasów, dachów, kominów, gzymsów, poziomów terenu) 

-widoki elewacji,
-istniejące media.

d) Dokumentacja fotograficzna obiektu;
e) Dokumentacja pomiarowo-rysunkowa oraz fotograficzna charakterystycznych detali architektonicznych.

2) Badania konserwatorskie mają na celu zebranie wszystkich informacji na temat zabytkowej nieruchomości i stanowią pierwszy etap opracowywania wszelkich dokumentacji projektowych. Na wykonanie badań konserwatorskich należy uzyskać zgodę Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, z uwagi na to, że w ich skład wchodzą również badania niszczące - ingerujące w zabytkową substancję.

3) Program prac konserwatorskich lub restauratorskich zawiera:

a) uzasadnienie koncepcji wyglądu zabytku po przeprowadzeniu prac konserwatorskich lub prac restauratorskich, uwzględniające uwarunkowania estetyczne, historyczne i funkcjonalne,

b) wykaz planowanych czynności i zabiegów konserwatorskich z podaniem metod, materiałów i technik.